منافع اشياء مطلقا اعم از مدنى و نباتى و حيوانى و نظائر امور ياد شده ايثار و جان نثارى و از خودگذشتگى شگفت است كه همواره بشر مديون خدمتهاى علمى آن بزرگوارانست چنان كه صيدنه ابوريحان بيرونى و ذخيره خوارزمشاهى و جامع ابن بيطار عشاب اندلسى و تذكره داود انطاكى و تحفه حكيم مؤمن و مخزن الادويه محمد حسين عقيلى علوى و دهها كتاب ديگر در موضوعات ياد شده گواهند . شيخ رئيس رحمهء اللّه عليه در چند جاى طبيعيات شفاء بويژه در نبات و حيوان آن سخن از تجربه به ميان آورده است تجربه در لسان دانشمندان ستوده شده است بدين لحاظ كه بسيارى از داروها و درمانها و پديده‌هاى علمى از تجربه بدست آمده است . در فصل دوم مقاله هشتم حيوان شفاء گويد : و قد حكى لى شيخ ممن كان يحب الصيد و كان من الثقات أنه عاين الحبارى تقاتل الأفعى و تنهزم عنه الى بقلة تتناول نها ثم تعود و لا تزال ذلك دأبها و أن هذا الشيخ قد كان قاعدا عند مصيدته فى كن غائر فعل القنصة و كانت البقلة قريبة من مسكنه فلما اشتغلت الحبارى بالافعى قلع البقلة فعادت الحبارى إلى منبتها ففقدتها و أخذت تدور حول منبتها دورانا متتابعا حتى خرت ميتة فعلم الشيخ أنها كانت تتعالج بأكلها من اللسعة و لما شرح لى لون البقلة و شكلها خمنت أنها الخس البرى . « 1 » ترجمه : حبارى بضم اول و الف مقصوره ، پرنده‌ايست آبى از جنس مرغابى شبيه به مرغ خانگى كه آن را به فارسى شوات بفتح اول گويند . و قنصه جمع قانص بمعنى شكارچى است مثل طالب و طلبه . خسّ ، كاهو را گويند . و خس برى ، كاهوى بيابانى است در مقابل كاهوى بستانى و مىدانيم كه كاهوى بستانى منوم است و اندكى تلخى دارد كاهوى برى از آن تلختر و منومتر است .

--> ( 1 ) . شفا ، ج 1 ، ص 420 ، ط رحلى سنگى .